RUS TILIDA PERE-, U-, DO-, PRI- OLD QO‘SHIMCHALI HARAKAT FE’LLARINING SEMANTIKASI

Tashkilot
преподаватель Центра преподавания языков филологического факультета Университет Альфраганус, г. Ташкент, Республика Узбекистан
Alfraganus — Vol. 3, Issue 13 (2026), Philology

Annotatsiya

Ushbu maqolada rus tilidagi pere-, u-, do-, pri- old qo‘shimchalari yordamida yasalgan harakat fe’llarining semantik tuzilishi ko‘rib chiqiladi. Mavzuning dolzarbligi shu bilan izohlanadiki, harakat fe’llari rus fe’l tizimining eng murakkab qismlaridan biri hisoblanadi: ularning ma’nosi fe’l ildizining leksik semantikasi (bir yo‘nalishli/ko‘p yo‘nalishlilik, harakat usuli va muhiti), fe’l turi (aspekt) hamda old qo‘shimchaning fazoviy-natijaviy semantikasi o‘zaro ta’sirida shakllanadi. Tadqiqotda to‘rtta old qo‘shimcha ifodalagan harakat vektori, chegaraga yetish xususiyati va boshqaruv turi nuqtayi nazaridan qiyosiy tahlil qilinadi. Pere- old qo‘shimchasi fazoviy mo‘ljalni yengib o‘tish va harakat traektoriyasini «oldin» va «keyin»ga bo‘lish g‘oyasini kiritishi (o‘tish, kesib o‘tish), u- old qo‘shimchasi subyektning kuzatuvchi maydonidan chiqib ketishi va, qaytim shakllarda, atayin, ko‘pincha yashirin harakat g‘oyasini ifodalashi (ketmoq, uchib ketmoq), do- old qo‘shimchasi harakatning yakuniy nuqtasiga yetib borishni albatta mo‘ljal ko‘rsatishni talab qiluvchi chegara sifatida qayd etishi (uyga yetib bormoq), pri- old qo‘shimchasi esa yetib kelish, so‘zlovchiga yoki boshqa mo‘ljal nuqtasiga yaqinlashish hamda obyektning kuzatuv maydonida paydo bo‘lishini bildirishi (kelmoq, olib kelmoq) ko‘rsatib berilgan. Lug‘aviy ta’riflar va qo‘llanish kontekstlarini tahlil qilish asosida old qo‘shimchalarning fazoviy va vaqt (natija) komponentlari bilan fe’l negizi semantikasining o‘zaro ta’sir qonuniyatlari aniqlangan. Tadqiqot natijalaridan rus tilini chet tili sifatida o‘qitish amaliyotida, o‘quv qo‘llanmalari va so‘z birikmalari lug‘atlarini tuzishda foydalanish mumkin.

Kalit so'zlar

harakat fe’llari, old qo‘shimcha bilan so‘z yasalishi, prefiksatsiya, fe’l turi, fazoviy semantika, pere- old qo‘shimchasi, u- old qo‘shimchasi, do- old qo‘shimchasi, pri- old qo‘shimchasi


Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Виноградов В. В. Русский язык. Грамматическое учение о слове. — 4-е изд. — М.: Русский язык, 2001. — 720 с.
  2. Исаченко А. В. Грамматический строй русского языка в сопоставлении с словацким: Морфология. Ч. 2. — Братислава: Изд-во Словацкой академии наук, 1960. — 577 с.
  3. Аверьянова Г. Н., Аркадьева О. М., Бонк О. А. Глаголы движения в русском языке: учебное пособие. — М.: Русский язык. Курсы, 2010. — 152 с.
  4. Земская Е. А. Современный русский язык. Словообразование. — 3-е изд. — М.: Флинта: Наука, 2011. — 328 с.
  5. Тихонов А. Н. Словообразовательный словарь русского языка: в 2 т. — М.: Русский язык, 1985.
  6. Гордиенко Н. Ф. Русские глаголы движения с приставками: практическое пособие. — М.: Русский язык. Курсы, 2013. — 216 с.
  7. Маслов Ю. С. Очерки по аспектологии. — Л.: Изд-во ЛГУ, 1984. — 263 с.
  8. Рассудова О. П. Употребление видов глагола в современном русском языке. — 2-е изд. — М.: Русский язык, 1982. — 149 с.
  9. Шелякин М. А. Функциональная грамматика русского языка: поле аспектуальности, темпоральности, модальности. — М.: Русский язык, 2001. — 288 с.
  10. Гак В. Г. Сравнительная типология французского и русского языков. — 3е изд. — М.: Просвещение, 1989. — 288 с.
  11. Рахмонов, А. К. (2026). ЛЕКСИКОЛОГИЧЕСКАЯ МОДЕЛЬ И МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПРИНЦИПЫ В НАУЧНОМ НАСЛЕДИИ АЛ-МУТАРРИЗИЯ. «Qazaqtaný», (29), 162-171.
  12. Газиева, М. Т. (2017). The use of ICT in teaching and learning the foreign language to prevail the problems in mixed ability groups. Молодой ученый, (51), 269-270.
  13. Кодирова З.З.(2025).Нейролингвистические механизмы восприятия англоязычных аудиоподкастов при формировании навыков аудирования.Журнал гуманитарных и естественных наук, 28 [1], 5-14.
  14. Xujaev, M. (2020). Mahmudkhuja Behbudiy as a leader of jadid reforms. The Light of Islam, 3, 39-47.
  15. Xujayev, M. I. (2018). THE COVERAGE OF THE PROBLEM OF NATIONALARITY AND ITS ROLE ON THE PRESENT DAY IN AHMAD ZAKI VALADI''S WORK. Мировая наука, (6 (15)), 61-63.
  16. Хужаев, М. И. (2018). АҲМАД ЗАКИ ВАЛИДИЙНИНГ ДИНИЙ-ФАЛСАФИЙ МЕРОСИНИНГ ИЛДИЗЛАРИ. In Инновационные подходы в современной науке (pp. 177-182).
  17. Khujaev, M. (2024). AHMED ZAKI: ON THE IDEAS OF THE PHILOSOPHY OF HISTORY. Экономика и социум, (1 (116)), 235-239.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.

O'xshash maqolalar

21-30 of 174

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.