Tel: +998903350930

Jild 3 Son 11 (2026)
Umumkasbiy fanlar

Maqolalar

TARIXIY-MADANIY MEROS HUDUDLARIDA GEODEZIK MONITORING VA KARTOGRAFIK MODELLASHTIRISHDA SUN'IY INTELLEKT HAMDA NEYRON TARMOQLARNI QO'LLASHNING FUNKSIONAL-TEXNIK IMKONIYATLARI

DOI 10.63294/isja/vol3iss11/302 Google Scholar Google Scholar Betlar 47-56

Nashr qilingan 2026-09-29

Mualliflar
Yo‘ldoshev Jahongir Odilbek o‘g‘li a , Safarov E.Y. b , Prenov Sh.M. c
Tashkilotlar
a Alfraganus universiteti Turizm fakulteti Umumkasbiy fanlar kafedrasi o‘qituvchisi
b O‘zMU Geodeziya, kartografiya va kadastr kafedrasi t.f.d. professori
c Aniq va ijtimoiy fanlar universiteti O‘quv-uslubiy bo‘lim boshlig‘i
Alfraganus — Vol. 3, Issue 11 (2026)
PDF

Annotatsiya

Mazkur maqolada tarixiy-madaniy meros obyektlari joylashgan Toshkent, Samarqand va Xiva shaharlari hududlarining geoekologik barqarorligini ta'minlashda sun'iy intellekt texnologiyalari va neyron tarmoq algoritmlarining geodezik monitoring hamda kartografik modellashtirish jarayonlaridagi funksional-texnik imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi — masofadan zondlash, radar interferometriyasi (InSAR) va geoaxborot tizimlari (GAT) ma'lumotlarini chuqur o'rganish (deep learning) algoritmlari bilan integratsiyalashning ilmiy-uslubiy asoslarini ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot metodikasi sifatida konvolyutsion neyron tarmoqlar (CNN) yordamida yer qoplami va bino zichligini segmentatsiya qilish, uzoq-qisqa muddatli xotira tarmoqlari (LSTM) orqali vaqt qatorlari asosida iqlim va harorat dinamikasini bashoratlash, tasodifiy o'rmon (Random Forest) va gradient buster (LightGBM/GBDT) algoritmlari yordamida cho'kish hamda degradatsiya xavfini tasniflash usullaridan foydalanildi. Natijada, har uch shahar uchun tarixiy yodgorliklarning geotexnik holatini nazorat qilishga xizmat qiluvchi umumlashgan funksional sxema va algoritmlarning qiyosiy jadvali ishlab chiqildi; Xiva ichki shahri uchun namlik va cho'kish, Samarqand me'moriy majmualari uchun tuproq sho'rlanishi va gumbaz deformatsiyasi, Toshkent tarixiy kvartallari uchun esa jadal urbanizatsiya bosimi asosiy geoekologik xavf omillari sifatida aniqlandi. Tadqiqot xulosalari sun'iy intellekt asosidagi monitoring modulini Milliy geoportal va Yagona kadastr tizimiga integratsiyalash bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi hamda dissertatsiyaning keyingi boblarida qo'llaniladigan uslubiy asosni tashkil etadi.

Kalit so'zlar

sun'iy intellekt, neyron tarmoqlar, geodezik monitoring, kartografik modellashtirish, geoekologik barqarorlik, tarixiy-madaniy meros, InSAR, masofadan zondlash, chuqur o'rganish, Milliy geoportal

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Yuldoshev, J. (2025). Roller of unmanned aerial vehicles in agricultural crop vegetation // Экономика и социум. – 2025. – No2-1 (129). – P. 715–725.
  2. Yo‘ldoshev, J. (2026). Milliy geoportalni sun’iy intellekt texnologiyalari yordamida takomillashtirish va optimallashtirish (O‘zbekiston misolida) // Natsciences.uz – Topical Issues of Natural and Applied Sciences. – 2026. – Vol. 2, No1. – P. 19–24.
  3. Egamberdiev, A., Teshaev, N., Abdimuminov, B., Ruzikulova, O., Yuldoshev, J., Karshibaeva, L. Monitoring climate dynamics and cryospheric changes in Ugam Chatkal National Park, Uzbekistan: a remote sensing and GISbased analysis.
  4. Shukina, O., Abdukarimov, M., Ergashev, M. (2025). Creation of 1:1000 scales topographical plans for wind power plant design purposes using unmanned aerial photography // AIP Conference Proceedings. – AIP Publishing LLC, 2025. – Vol. 3347, No1. – P. 020006.
  5. Shukina, O., Abdukarimov, M., Valieva, A., Muminov, A. (2025). DJI Matrice 300RTK Topography Mapping for Khojikent PSPP, Uzbekistan // BIO Web of Conferences. – EDP Sciences, 2025. – Vol. 173. – P. 03020.
  6. Abdukarimov, M.M. (2026). GNSS-based deformation monitoring of earthfill dams: methodology and application at the Topalang dam, Uzbekistan // BG Pulse Journal. – 2026. – Vol. 2, No6. – P. 4387–4393.
  7. Schukina, O., Abdukarimov, M., Valieva, A. (2024). Creating a 3D terrain model for the territory of the Hasti-Imom ensemble in Tashkent, Uzbekistan // E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Vol. 497. – P. 02024.
  8. Yo'ldoshev J.O., Safarov E.Y., Prenov Sh.M. Adaptiv boshqaruv tizimlarida sun'iy intellekt va neyron tarmoqlarini qo'llashning funksional-texnik imkoniyatlari // Geodeziya, kartografiya va geoinformatika. – 2026. – 1-maxsus son. – B. 631-634.
  9. Yo'ldoshev J.O., Bekanov K.K., Ochilov Sh.Sh. Web-kartografiyada geoportal va kartografik xizmatlarning nazariy masalalari // Mirzo Ulug'bek nomidagi O'zbekiston Milliy universiteti ilmiy jurnali.
  10. Yo'ldoshev J.O., Egamberdiyev A., Jo'rayev D.S. Turizm va turistik faoliyatni kartografik asarlar bilan ta'minlash haqida // "Turizm sohasi milliy iqtisodiyotning muhim drayveri" xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari. – Samarqand, 2023-yil 25-noyabr. – B. 24-28.
  11. Yo'ldoshev J.O. Digital Technologies in the National Cadastre System // Экономика и социум. – 2025. – No11(138).
  12. Egamberdiyev A., Abdumo'minov B., Umirbayeva A., Yo'ldoshev J.O. Yer yuzasi haroratining o'zgarish dinamikasi // Geodeziya, kartografiya va geoinformatika. – 2025. – No4-son.
  13. Yo'ldoshev J.O., Allanazarov O.R. Qishloq xo'jaligi yerlarini sho'rlanishini oldini olishda masofadan zondlash materiallaridan foydalanishni takomillashtirish (Xorazm viloyati misolida) // Fundamental va amaliy geografik tadqiqotlarda innovatsiyalar. Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi. – Toshkent, 2022-yil 14-15 oktyabr. – B. 298-300.
  14. Yo'ldoshev J.O., Allanazarov O.R., Bekanov K.K. Sho'rlangan tuproq va uning meliorativ holatini GIS texnologiyasi asosida kartalashtirish // O'zbekistonda yer resurslarini boshqarish va ulardan samarali foydalanish tamoyillari: muammo va yechimlar. Respublika onlayn ilmiy-amaliy konferensiya. – Farg'ona, 2022-yil 23-24 sentabr. – B. 804-808.
  15. Ezquerro P., Del Soldato M., Solari L., Tomás R., Raspini F., Ceccatelli M., Fernández-Merodo J.A., Casagli N., Herrera G. Vulnerability Assessment of Buildings due to Land Subsidence Using InSAR Data in the Ancient Historical City of Pistoia (Italy) // Sensors. – 2020. – Vol. 20, No. 10. – 2749.
  16. Cuca B., Zaina F., Tapete D. Monitoring of damages to cultural heritage across Europe using remote sensing and earth observation: Assessment of scientific and grey literature // Remote Sensing. – 2023. – Vol. 15, No. 15. – 3748.
  17. Caspari G., Crespo P. Convolutional neural networks for archaeological site detection – Finding "princely" tombs // Journal of Archaeological Science. – 2019. – Vol. 110. – 104998.
  18. Ma L., Liu Y., Zhang X., Ye Y., Yin G., Johnson B.A. Deep learning in remote sensing applications: A meta-analysis and review // ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing. – 2019. – Vol. 152. – P. 166-177.
  19. Xujaev, M. (2020). Mahmudkhuja Behbudiy as a leader of jadid reforms. The Light of Islam, 3, 39-47.
  20. Evlen, H., Juraev, D., Ziyamukhamedova, U., Khujaev, M., & Jalilov, F. (2025). PLA/Ti6Al4V composite scaffolds for bone tissue engineering: mechanical and thermal properties via FDM and bioprinting. Journal of Biomaterials Science, Polymer Edition, 1-25.
  21. Abduraimova, N., Sharopova, N., Khujaev, M., Sapayev, V., Fattoyeva, O., & Yusufov, S. (2025). Economic development through analysis of the education and entrepreneurship impacts. Economic Annals-XXI/Ekonomìčnij ČasopisXXI, 214(3/4), 84.
  22. Isoxonovich, M. X. (2022). Middle Ages Movarounnahr Rulers in the Views OF Researchers. European Journal of Innovation in Nonformal Education, 2(6), 134- 136.
  23. Xujayev, M. I. (2018). THE COVERAGE OF THE PROBLEM OF NATIONALARITY AND ITS ROLE ON THE PRESENT DAY IN AHMAD ZAKI VALADI''S WORK. Мировая наука, (6 (15)), 61-63.
  24. Хужаев, М. И. (2018). АҲМАД ЗАКИ ВАЛИДИЙНИНГ ДИНИЙ-ФАЛСАФИЙ МЕРОСИНИНГ ИЛДИЗЛАРИ. In Инновационные подходы в современной науке (pp. 177-182).
  25. Khujaev, M. (2024). AHMED ZAKI: ON THE IDEAS OF THE PHILOSOPHY OF HISTORY. Экономика и социум, (1 (116)), 235-239.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.

O'xshash maqolalar

1-10 of 160

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.