G. M. SVARICHEVSKIY MEROSI ASOSIDA OʻZBEKISTON ZILZILABARDOSH ARXITEKTURASI SHAKLLANISHI TARIXI
Tashkilot
Tashkent University of Architecture and Construction
Annotatsiya
Maqolada 1899–1915-yillarda Oʻzbekistonda zilzilabardosh arxitektura shakllanishi tarixi hamda uning tubida turgan muhandis G. M. Svarichevskiyning (1868–1936) anti-seysmik usullari tadqiq etiladi. G. M. Svarichevskiyning shaxsiy fondidan (OʻzNA, 2242-fond) olingan ilgari nashr etilmagan hujjatlar asosida 1902-yildagi Andijon zilzilasidan soʻng qabul qilingan dastlabki meʼyorlardan to mualliflik seysmohimoya konsepsiyasi shakllanishigacha boʻlgan yoʻl kuzatilgan. Usul evolyutsiyasida uchta asosiy bosqich ajratib koʻrsatilgan: koʻpriksozlikda temir-betonning sinovdan oʻtkazilishi, fuqarolik binolari qurilishida tashqi kontrfortlarning joriy etilishi (Mariinsk bilim yurti, 1910-y.) va ayollar gimnaziyasi loyihasida (1915-y.) “yogʻoch shift-kontrfortlar” usulining terminologik jihatdan mustahkamlanishi. Svarichevskiyning amaliy tajribasi empirik yechimlardan tizimlashtirilgan muhandislik nazariyasiga oʻtishning noyob namunasi boʻlgani aniqlandi. Tadqiqot natijalari yangi arxiv manbalarini ilmiy muomalaga kiritadi hamda mintaqaviy qurilish madaniyati tarixi va Oʻzbekiston arxitektura merosini saqlash usullari haqidagi tasavvurlarni kengaytiradi.Kalit so'zlar
G. M. Svarichevskiy, Turkiston oʻlkasi, zilzilabardosh qurilish, anti-seysmik usul, Andijon zilzilasi, kontrfortlar, muhandislik merosi
Foydalanilgan adabiyotlar
- 1. Нильсен В.А. У истоков современного градостроительства Узбекистана (XIX — начало XX века). — Ташкент: Изд-во лит. и иск. им. Гафура Гуляма, 1988. — 271 с.
- 2. Нурмухамедова Ш.З., Абдужаббарова Д.Д. Архитектурный путь Георгия Михайловича Сваричевского // O'zbekiston arxitekturasi va qurilishi. 2026. № 1. С. 40–43. ISSN 2010-6165.
- 3. НАУз. Ф. 2242. Пояснительная записка к проекту женской гимназии в Ташкенте. Ноябрь 1915 г. Подп.: Гражданский инженер Г. Сваричевский. НАУз. Ф. 2242. Приказ № 209 по Туркестанскому краю учебного ведомства от 11 сентября 1910 г.
- 4. Abdujabbarova D.D. The Architecture of Dialogue: G.M. Svarichevsky and the Integration of Tradition, Climate, and Modernity in Uzbekistan (Mid-20th Century) // Journal of Engineering, Mechanics and Modern Architecture (JEMMA). Vol. 4, No. 6, 2025. P. 76–79. ISSN 2181-4384. https://jemma.innovascience.uz/index.php/jemma/article/view/789.
- 5. Zajicek T.C. The seismic colony: earthquakes, empire and technology in Russian-ruled Turkestan, 1887–1911 // Central Asian Survey. 2022. Vol. 41, No. 2. P. 115. DOI: 10.1080/02634937.2021.1919056. (Scopus)
Yuklab olishlar
Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.