RUS, O‘ZBEK, QOZOQ, QORAQALPOQ TILLARIDA “MEHNAT” TUSHUNCHASINI IFODALOVCHI SINTAKTIK VOSITALAR

Tashkilot
Старший преподаватель Центра изучения языков филологического факультета Университет Альфраганус
Alfraganus — Vol. 3, Issue 12 (2026), Philology

Annotatsiya

Ushbu maqolada rus, o‘zbek, qozoq va qoraqalpoq tillaridagi paremiyalarda «mehnat» tushunchasini ifodalash uchun qo‘llaniladigan sintaktik vositalar tahlil qilinadi. «Mehnat» tushunchasi xalqning axloqiy, ijtimoiy va iqtisodiy qarashlarini aks ettiruvchi fundamental madaniy tushuncha hisoblanadi. Uning lingvistik jihatdan namoyon bo‘lishi eng to‘liq tarzda maqol va matallarda kuzatiladi; mazkur birliklar etnik guruhning asrlik tajribasini o‘zida mujassam etib, kognitiv, aksiologik va tarbiyaviy vazifalarni bajaradi. Tadqiqotning maqsadi — ushbu to‘rtta tilning paremiologik fondida «mehnat» tushunchasi lingvistik ifodasini topadigan sintaktik modellarni aniqlash va ularni qiyosiy tahlil qilishdan iborat. Sodda va murakkab gaplar, shart-namoyish, sabab-natija, ergash bog‘lanishni ifodalovchi konstruksiyalar hamda sintaktik parallellik, ellipsis, buyruq-istak tuzilmalariga alohida e’tibor beriladi. Tadqiqot materiali akademik paremiologik lug‘atlar va folklor to‘plamlaridan olingan rus, o‘zbek, qozoq va qoraqalpoq tillaridan 1653 maqol va matallarni o‘z ichiga oladi. Tasviriy, qiyosiy-kontrastiv, strukturaviy-sintaktik va kognitiv tahlil usullaridan foydalanilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, tahlil qilinayotgan tillar turli til oilalariga mansub bo‘lishiga qaramay, ularning paremiologik tizimlarida mehnat tushunchasini ifodalashning o‘xshash sintaktik usullari namoyon bo‘ladi. Umumiy xususiyatlar qatoriga sintaktik tuzilmalarning ixchamligi, sodda gaplarning ustunligi hamda antitaza, parallellik va shartli konstruksiyalardan faol foydalanish kiradi. Tilga xos xususiyatlar esa sintaktik munosabatlarning grammatik ifodalanishi va muayyan tarkibiy modellarga ustunlik berishda namoyon bo‘ladi.

Kalit so'zlar

kontsept, mehnat, paremiya, maqol, sintaksis, kognitiv lingvistika, rus tili, o‘zbek tili, qozoq tili, qoraqalpoq tili, qiyosiy tilshunoslik


Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Телия В. Н. Русская фразеология: Семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. — М.: Школа «Языки русской культуры», 1996. — 288 с.
  2. Пермяков Г. Л. Основы структурной паремиологии. — М.: Наука, 1988. — 236 с.
  3. Маслова В. А. Введение в когнитивную лингвистику: учеб. пособие. — М.: Флинта: Наука, 2004. — 296 с.
  4. Даль В. И. Пословицы русского народа. М.: Художественная литература, 1984. 614 с.
  5. Жуков В. П. Словарь русских пословиц и поговорок. М.: Русский язык, 2000. 544 с.
  6. Узбекские народные пословицы и поговорки / сост. Ш. Шомақсудов, Ш. Шарəҳмедов. Ташкент: Ёзувчи, 2001. 420 б.
  7. Казахские пословицы и поговорки / сост. А. Кудайбергенов. Алматы: Жазушы, 2005. 380 б.
  8. Рахмонов, А. К. (2026). ЛЕКСИКОЛОГИЧЕСКАЯ МОДЕЛЬ И МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПРИНЦИПЫ В НАУЧНОМ НАСЛЕДИИ АЛ-МУТАРРИЗИЯ. «Qazaqtaný», (29), 162-171.
  9. Каракалпакские пословицы и поговорки / под ред. К. Мамбетова. Нукус: Каракалпакстан, 1993. 296 б.
  10. Газиева, М. Т. (2017). The use of ICT in teaching and learning the foreign language to prevail the problems in mixed ability groups. Молодой ученый, (51), 269-270.
  11. Кодирова З.З.(2025).Нейролингвистические механизмы восприятия англоязычных аудиоподкастов при формировании навыков аудирования.Журнал гуманитарных и естественных наук, 28 [1], 5-14.
  12. Орипова С.Н. СЕМАНТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ СОПОСТАВИТЕЛЬНОДИАЛЕКТОЛОГИЧЕСКОЙ КОМПЕТЕНЦИИ //Наука и технологии: актуальные вопросы, достижения и инновации. – 2021. – С. 17-21.
  13. Xujaev, M. (2020). Mahmudkhuja Behbudiy as a leader of jadid reforms. The Light of Islam, 3, 39-47.
  14. Xujayev, M. I. (2018). THE COVERAGE OF THE PROBLEM OF NATIONALARITY AND ITS ROLE ON THE PRESENT DAY IN AHMAD ZAKI VALADI''S WORK. Мировая наука, (6 (15)), 61-63.
  15. Хужаев, М. И. (2018). АҲМАД ЗАКИ ВАЛИДИЙНИНГ ДИНИЙ-ФАЛСАФИЙ МЕРОСИНИНГ ИЛДИЗЛАРИ. In Инновационные подходы в современной науке (pp. 177-182).
  16. Khujaev, M. (2024). AHMED ZAKI: ON THE IDEAS OF THE PHILOSOPHY OF HISTORY. Экономика и социум, (1 (116)), 235-239.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.

O'xshash maqolalar

31-40 of 49

Siz ham ushbu maqola uchun {$ advancedSearchLink} olishingiz mumkin.